नरक चतुर्थी: शुद्धतेचा, आरोग्याचा आणि प्रकाशाचा उत्सव
दिवाळी म्हणजे प्रकाशाचा उत्सव आणि या प्रकाशोत्सवाचा तिसरा दिवस म्हणजेच नरक चतुर्थी, ज्याला अभ्यंग स्नानाचा दिवस म्हणूनही ओळखले जाते. हा दिवस केवळ स्नान आणि पूजा करण्यासाठीच नव्हे, तर आत्मशुद्धी, आरोग्य आणि आनंदाचा संदेश देणारा दिवस आहे.
नरक चतुर्थीचा इतिहास आणि धार्मिक महत्त्व
पौराणिक कथेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाने या दिवशी नरकासुर नावाच्या राक्षसाचा वध करून पृथ्वीला त्याच्या अत्याचारांपासून मुक्त केले. नरकासुराने १६,००० स्त्रियांना कैद केले होते, आणि श्रीकृष्णाने त्यांना मुक्त करून न्याय प्रस्थापित केला. या विजयानंतर पृथ्वीवर आनंद, प्रकाश आणि स्वातंत्र्याचा उत्सव साजरा करण्यात आला. म्हणूनच या दिवसाला “नरक चतुर्थी” असे नाव देण्यात आले.
या दिवशी अंधकारावर प्रकाशाचा, आणि अन्यायावर न्यायाचा विजय साजरा केला जातो. त्यामुळे नरक चतुर्थी हा सण आपल्याला केवळ बाह्य स्वच्छतेचे नव्हे, तर आत्मिक शुद्धीचेही प्रतीक आहे.
अभ्यंग स्नानाची परंपरा
नरक चतुर्थी म्हणजे अभ्यंग स्नानाचा दिवस. पहाटे सूर्योदयापूर्वी तिळाच्या तेलाने शरीर चोळून स्नान केल्याने शरीरातील दोष दूर होतात आणि आरोग्य टिकते, असे मानले जाते. या अभ्यंग स्नानावेळी उबटन (बेसन, चंदन, कापूर आणि सुगंधी द्रव्ये) वापरले जाते. हे केवळ शरीराला तेज आणत नाही, तर मनालाही प्रसन्न ठेवते.
असे म्हणतात की जो माणूस या दिवशी लवकर उठून स्नान करतो, त्याला यमराजाच्या भीतीपासून मुक्ती मिळते. त्यामुळेच या दिवशी यम पूजा करण्याचीही परंपरा आहे. अनेक ठिकाणी स्त्रिया संध्याकाळी घराबाहेर दिवा लावतात — ज्याला “यमदीपदान” म्हणतात.
कुटुंब आणि उत्सव
या दिवशी घरात उत्सवाचे वातावरण असते. महिलांचा दिवस सौंदर्य, आरोग्य आणि आनंद यांसाठी समर्पित असतो. लहान मुलांना अभ्यंग स्नानानंतर नवीन कपडे घालून गोड पदार्थ दिले जातात. घरात रांगोळ्या काढल्या जातात आणि दिवाळीच्या फराळाची तयारी जोरात सुरू असते — करंजी, चकली, लाडू आणि चिवडा यांचा सुवास संपूर्ण घरभर दरवळत असतो.
नरक चतुर्थीचा संदेश
नरक चतुर्थी म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नाही, तर स्वच्छता, निरोगीपणा आणि प्रकाशमय जीवनाचा उत्सव आहे. हा दिवस आपल्याला सांगतो — अंधकार कितीही दाटला तरी, प्रकाशाचा एक दिवा पुरेसा असतो. म्हणून या दिवशी केवळ शरीराचीच नव्हे, तर मनाची आणि विचारांचीही स्वच्छता करावी. द्वेष, असूया आणि नकारात्मकता दूर करून प्रेम, सकारात्मकता आणि कृतज्ञतेचा प्रकाश आपल्या जीवनात आणावा.
निष्कर्ष
नरक चतुर्थी हा दिवाळीचा आरोग्यदायी आणि आध्यात्मिक आरंभ आहे. अभ्यंग स्नानाचे आरोग्यवर्धक फायदे, श्रीकृष्णाच्या विजयाची प्रेरणा आणि यमपूजेचा धार्मिक संदेश — हे सर्व या दिवसाला विशेष बनवतात.
या दिवशी मनापासून प्रार्थना करूया — आपले जीवन प्रकाशमय, निरोगी आणि आनंदी होवो!
